• vakorganisatie met Bijbelse visie
  • brede dienstverlening
  • veel voordeel voor leden
Mindfulness
In het ledenmagazine RMU∙NU van januari 2014 stond een interview over mindfulness met christen en psycholoog Bastiaan Visser. De volledige tekst van dit interview treft u hier aan. 

 

Mindfulness – een christelijke handreiking van ds. A. Huijgen

Last van concentratieproblemen, een hoge werkdruk, burn-out of andere psychische klachten? Mindfulness is het hedendaagse tovermiddel. Steeds vaker duikt het op in de geestelijke gezondheidszorg en allerlei trainingen. Voor christenen zorgt de van oorsprong boeddhistische leefwijze voor een spanningsveld.

Speciaal voor de RMU heeft ds. A. Huijgen een aantal inhoudelijke en Bijbelse noties over mindfulness op een rij gezet.

Inhoudelijke aspecten

Van oudsher is de gezondheidszorg, of liever gezegd de ziekenzorg, voortgekomen uit barmhartigheid voor de naaste. Dat kan vanuit een basaal humanitair motief, maar werd en wordt veelal ingegeven door naastenliefde die gefundeerd is op het Bijbelse gebod ‘de naaste lief te hebben als uzelf’. Dat hierbij aandacht werd (en wordt) geschonken aan de individuele mens als naaste, is even vanzelfsprekend als het motief waaruit werd gehandeld.
In onze jachtige maatschappij wordt de gezondheidszorg hoe langer hoe meer gestuurd op effectiviteit en efficiëncy. Terwijl de cliënt/patiënt hoe langer hoe meer behoefte heeft aan persoonlijke aandacht en rust, komen deze steeds meer in het gedrang.

Mindfulness wordt nogal eens gepropageerd als het middel dat de rust weer terug kan brengen, zowel bij zorgverlener als bij zorgvrager. Nu zijn er allerhande mindfulnesstrainingen, meer of minder religieus geïnspireerd. Op de achtergrond speelt de boeddhistische idee dat door meditatie het brein in positieve zin veranderd kan worden. Daardoor nemen zelfvertrouwen, medelijden en levensvreugde toe, ten koste van verdriet, getob en boosheid. Dit is gebaseerd op het holistische uitgangspunt dat lichaam, hersenen en geest een geïntegreerd systeem vormen, waardoor de geest gebruikt kan worden om de hersenen te veranderen. Hier kan de geest dan weer baat bij hebben.
‘Mindfulness helpt de routine van alle dag te doorbreken en met aandacht het moment te leven. Advies is: stoppen waar je mee bezig bent, ‘landen’en tot rust komen (stil staan bij het moment) en kijken naar de gevoelens, gedachten en sensaties’. W. de Graaf, 2013

In relatie met ziekte ligt meer de nadruk op aanvaarding dan op bestrijding.
Specifieke technieken in de (para)medische wereld zijn bijvoorbeeld:

  • Mindful Based Stress Reduction (MBSR) of aandachttraining, ter bestrijding van piekeren, burnout en stress
  • Mindful Based Cognitive Therapy (MBCT) of aandachtgerichte cognitieve therapie ter behandeling van chronische en recidiverende depressies, fobieën en chronische pijn

Bijbelse notities
Het accent van mindfulness op de eenheid van lichaam, ziel en geest (ofwel van hersenen en geest) is in Bijbels licht niet op voorhand verkeerd. De strikte scheiding tussen lichaam en geest zoals die in de Westerse traditie voorhanden is, past zeker niet bij de Bijbel; mogelijk is een holistische benadering dan nog wel beter. In de Psalmen wordt de gesteldheid van de ziel vaak aan die van het lichaam verbonden, en andersom (zie bijv. Ps. 30:10, maar ook Ps. 16:7).
Aan de andere kant valt er vanuit de Bijbel kritiek te oefenen op de boeddhistische grondlijnen van mindfulness. Het gaat er immers om, enkel in het ‘nu’ te leven, zonder het geloof in een oordeel na dit leven.
De Bijbel leert ons, niet alleen aandacht te hebben voor het hier en nu, op de manier van ‘laat ons eten en drinken, want morgen sterven wij’ (1 Kor. 15:32). Het gaat om Gods toekomst, die komt. Die toekomst betekent juist wél een oordeel over alles wat is, en ook over onszelf. Het kwade moet kwaad heten, en het goede moet goed genoemd worden. Hoewel er nog wel eens werd gedacht dat het een christelijke levenshouding bij uitstek is om alles maar gelijkmatig te accepteren, vinden we die houding bijvoorbeeld in de Psalmen niet terug. God zal ons eens oordelen, en daarom kunnen we niet enkel in het ‘nu’ opgaan.
Terwijl schuldbesef in de context van mindfulness geheel verkeerd genoemd zal worden, is schuldbesef in christelijk licht juist noodzakelijk. Uiteraard niet mateloos en niet als depressief makend fatalisme, maar wel als reële schuld vanwege een reële verantwoordelijkheid.

Mindfulness lijkt handig bij het accepteren van moeilijk behandelbare pijn, psychische en (kwaadaardige) aandoeningen. De vraag is echter of het doel de middelen heiligt. Als ‘pijnstiller’ kan mindfulness nuttig zijn, zoals bepaalde chemische middelen ook als pijnstillers worden ingezet. Het zonder oordeel accepteren van het kwaad (de pijn) is echter niet de christelijke weg. Wat de pijn verzacht, is voor de christen niet zozeer het grote ‘nu’, als wel de grote toekomst. De christelijke hoop werkt anders dan acceptatie in mindfulness. Uiteindelijk is de acceptatie door de levende God, door vergeving en verzoening, vele malen belangrijker dan mijn acceptatie van de situatie.

Kortom: niet alle christenen kunnen het gebruik van mindfulnesstechnieken voor hun geweten verantwoorden. Degenen die dat wel kunnen, zullen steeds in het oog willen houden dat een christen leeft van de hoop.

Klik hier voor artikelen in de Nationale beroepscode voor verpleegkundigen en verzorgenden in relatie tot gewetensbezwaren.

 

Steun het werk van de RMU, juist ook als u zich betrokken weet bij medische en ethische kwesties.Word nu lid en draag uw steentje bij.

 

Delen