• vakorganisatie met Bijbelse visie
  • brede dienstverlening
  • veel voordeel voor leden

Bedrijfscode geeft inhoud aan waarden en normen

06 DECEMBER 2019

Zakendoen en moraal hebben alles met elkaar te maken. Principes als loyaliteit, integriteit en vertrouwen zijn belangrijk in de omgang met klanten, leveranciers en medewerkers. Deze ongeschreven regels blijven soms ongrijpbaar. Een ethische bedrijfscode maakt echter zichtbaar wat nu de normen en waarden zijn binnen de organisatie maar ook naar buiten toe.

Volgens de 2500 grootste bedrijven van Nederland is het nut van een bedrijfscode (ook wel genoemd gedragscode) onder andere:

  • Medewerkers houvast bieden (128 bedrijven)

  • Duidelijk grenzen stellen (123 bedrijven)

  • Standpunten weergeven m.b.t. de verantwoordelijkheid (104 bedrijven)

  • Vormgeven aan de organisatiestructuur (90 bedrijven)

  • Instrument voor interne risicobeheersing (60 bedrijven)

  • Vastleggen van managementverantwoordelijkheid (60 bedrijven)


Na een flink aantal integriteitschandalen is het vertrouwen zoek geraakt. Waar is de integere manager? Een bedrijfscode kan bijdragen aan het herstel en de borging van vertrouwen.

Wat is een bedrijfscode?

Een bedrijfscode is een document dat de fundamentele verantwoordelijkheden aangeeft (de missie) en daarvoor een aantal waarden, normen of regels formuleert voor de hele organisatie. Deze elementen staan niet op zichzelf, maar hangen onderling samen. Samen vormen zij de lagen van een piramide (zie onderstaand figuur).


Figuur 1.

De missie formuleert kernachtig de strategische doelstellingen van het bedrijf en geeft antwoord op de vraag waar de organisatie voor staat. De missie van de onderneming geeft verder aan wie haar relaties zijn en hoe haar verantwoordelijkheden ten opzichte van hen zijn.

Kernwaarden vormen de centrale maatstaven voor de onderneming en zijn sterk gebonden aan de bedrijfscultuur. Kernwaarden doen vooral een beroep op de werkinstelling van medewerkers. Zij geven geen concrete aanwijzingen hoe medewerkers zich dienen te gedragen.

Normen bieden richtlijnen aan werknemers hoe zij moeten handelen in situaties waar zwart-wit regels onmogelijk of onwenselijk zijn. Er zijn verschillende soorten normen:

  • Normen die in algemene zin voorschrijven wat medewerkers wel of niet moeten doen. Een bedrijfscode bevat vaak een passage als: ‘Behandel anderen zoals je zelf behandeld wenst te worden’.
  • Procedurele normen waarbij bijvoorbeeld de werknemer wordt verzocht om bij twijfel of in bepaalde situaties advies te vragen bij of informatie te geven aan een bepaalde persoon of instantie.

Regels geven exact aan wat wel en niet kan. Hierbij gaat het vaak om de meer ‘huishoudelijke’ zaken. ”Hoeveel wordt er uitgekeerd bij een verjaardag? ”, “Wordt er überhaupt wel iets geschonken?”.

Vaak zijn codes een mengvorm van deze elementen. Maar de codes kunnen zich ook beperken tot de missie en verantwoordelijkheden (mission statements), de kernwaarden (ambitiecodes of streefcodes), de normen (compliance-codes of grenscodes) of regels (huisregels). In de Verenigde Staten heeft 78% van de bedrijven een code met een compliance karakter. Een code is niet een boek dat alleen de economische doelstellingen verwoordt, een opsomming van wettelijke verplichtingen etc. geeft, maar ook huishoudelijke regels (denk aan: geschenken en giften, feestdagen etc.) kunnen in een code aan bod komen. De RMU biedt u een checklist bedrijfscode als basis.

Inhoud/ afspraken in de meeste gedragscodes:

  • Belangenverstrengeling - 52%
  • Aannemen geschenken - 50%
  • Vastlegging gegevens – 50%
  • Openheid/Transparantie - 38%
  • Corruptie/Steekpenningen - 38%
  • Geheimhouding - 35%
  • Omgang bedrijfseigendommen - 32%
  • Ongewenste omgangsvormen - 32%
  • Aanbieden geschenken - 29%
  • Handel met voorkennis - 26%
Jan Visser
Jan Visser is adviseur Ondernemers & loopbaancoach bij de RMU. Reageren? Laat hieronder een bericht achter of stuur Jan Visser een mail: reageren@rmu.nu.
Delen