• vakorganisatie met Bijbelse visie
  • brede dienstverlening
  • veel voordeel voor leden

Wat is de grens tussen werknemer en zzp'er?

28 NOVEMBER 2019

Voor welke opdracht mag een bedrijf een zzp’er inhuren en wanneer is iemand eigenlijk een werknemer? Over deze vraag loopt een lange discussie. Het kabinet gaat daarom de komende maanden in gesprek met werkgevers, werknemers, zzp’ers en betrokken organisaties. De werkgevers en de bonden hebben in ieder geval kritisch gereageerd. Wat vindt de RMU van de zzp-plannen van minister Koolmees? We vragen het aan Jan Schreuders, coordinator arbeidsvoorwaarden.

Ons stelsel is over zijn houdbaarheidsdatum heen, stelde de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid vorige week in zijn speech op LabourLawLands. Sommige mensen doen exact hetzelfde werk, maar onder heel andere constructies. En omgekeerd worden zzp'ers door de wetgever precies hetzelfde behandeld, maar het werk dat zij doen kan enorm uiteenlopen. Dat is vreemd, zei Koolmees. Maar die verscheidenheid aan contracten en arbeidsrelaties zorgt ook voor onbedoelde concurrentie tussen werkenden onderling. En het zorgt ervoor dat mensen aan de onderkant van de arbeidsmarkt kwetsbaar zijn, dat mensen aan de bovenkant een steeds sterkere positie krijgen, en dat de mensen in het midden zich steeds onzekerder gaan voelen. Met als resultaat een kloof tussen de cans en cannots.

Dit zijn urgente problemen, volgens Koolmees. Daarom is hij nu al stappen aan het zetten op het vlak van onder meer leven lang ontwikkelen en zzp-wetgeving. En hij wil de komende periode de langlopende discussie beslechten over de vraag voor welke klus een zzp-er kan worden ingehuurd en voor welk werk een werknemer. Koolmees: "Maar dat zijn aanpassingen binnen ons huidige systeem. Op de lange termijn is dat niet genoeg." Hij wil hij een open gesprek gaan voeren over de arbeidsmarkt, met werk als uitgangspunt. Hoe goed willen we werkenden beschermen? Willen we iedereen onder één systeem hebben, of zijn er toch goede redenen om een onderscheid te maken? En vinden we dat iedereen solidair moet zijn met iedereen, of zien we een goede reden om dat niet te doen? "Het gesprek moet opengebroken worden. Onze poldergeschiedenis laat zien dat dat kan," aldus Koolmees.

Heeft minister Koolmees gelijk?

Jan Schreuders: "Ik zou niet meteen beamen dat ons stelsel over de houdbaarheidsdatum heen is. We hebben een prachtig sociaal stelsel met veel goede verworvenheden, Maar minister Koolmees legt wel feilloos bloot wat er binnen dit stelsel inmiddels goed scheef ligt. En dat is het enorme ongelijke speelveld tussen diegenen die onder de vlag van een arbeidsovereenkomst werken, en diegenen die hetzelfde werk doen maar geen arbeidsovereenkomst hebben. Ze doen hetzelfde werk, maar zijn geen werknemer.

Een arbeidsovereenkomst opent de deur naar een schat aan sociale beschermingsconstructies: regulering van arbeidsomstandigheden, doorbetaling van het loon bij ziekte, een stelsel van ontslagbescherming, pensioenopbouw en sociale regelingen voor hen die niet meer kunnen werken of die geen werk meer hebben. En om niet te vergeten: er ligt een duurzame relatie tussen werkgever en werknemer waarin er ruimte ligt voor ontwikkeling van de werknemer.

Een zzp’er heeft dat allemaal niet. En dat is des te schrijnender indien die zzp’er exact hetzelfde werk doet als zijn collega werknemer. Dus minister Koolmees heeft, als hij het heeft over de houdbaarheid, gelijk als hij bedoelt dat dit probleem moet worden aangepakt."

Wat vindt de RMU van de oplossing die Koolmees nu voorstelt?

Jan Schreuders: "De voorstellen van minister Koolmees richten zich slechts op de gevolgen van het probleem, en pakt de oorzaak niet aan. En juist die oorzaak, namelijk de enorme toename van het aantal schijnzelfstandigen, moet worden aangepakt.

Daarbij komt dat de wet ontzettend ingewikkeld is. Koolmees legt een enorme last aan administratieve spelregels en verplichtingen op die voor ZZP’ers aan de onderkant van de markt nauwelijks of niet uitvoerbaar zijn. En er zijn tal van ontduikings- en ontsnappingsmogelijkheden denkbaar. Al met al ik vrees dat de wet daarom in de praktijk onuitvoerbaar zal blijken te zijn en nauwelijks soelaas biedt voor ZZP’ers.

De wet lost ook geen acuut probleem op. Reden te meer om eerst eens af te wachten met welke adviezen de commissie-Borstlap zal komen."

Welke oplossing ziet de RMU als ideaal?

Jan Schreuders: "In de kern zal de aanpak neerkomen op het meer gelijk trekken van het speelveld. En dat is een heel complex vraagstuk waar je vanuit verschillende richtingen naar kunt kijken. Je kunt je allereerst de vraag stellen: hoe komt het dat er grote groepen zzp’ers zijn die werk verrichten waar eerder mensen voor in dienst werden genomen? Wij krijgen vanuit de ondernemers uit onze achterban consistente signalen dat dit ook te maken heeft met de verplichtingen, en dus ook de risico’s die er op ondernemers komen te rusten ten aanzien van werknemers in vaste dienst. Denk daarbij aan de ruime doorbetalingsverplichting bij ziekte en de enorme administratieve druk die dat voor ondernemers me zich mee brengt.

De RMU pleit om deze reden dan ook sterk om de loondoorbetalingsverplichting voor ondernemers flink te beperken en daar weer een collectieve voorziening van te maken. In ieder geval komt het neer om het zoveel mogelijk wegnemen van blokkades om mensen in dienst te nemen. Dit signaleren we binnen onze achterban, en met name bij jongeren: de grote moeite die vaak wordt ondervonden om een vaste baan te krijgen. Veel jongeren blijven hangen in de flexibele schil.

Een ander perspectief op het verkleinen van het ongelijke speelveld is het onder de loep nemen van de kosten. De arbeid verricht door werknemer met al zijn sociale voorzieningen en pensioenopbouw is voor menig ondernemer veel duurder dan de arbeid verricht door een zzp’er zonder die voorzieningen. Daarbij heeft de zzp’er ook fiscale voordelen waarbij hij zijn “tarief” (lees: uurloon) mee kan drukken. Ook deze verschillen moeten worden beperkt, zij het dat de echte ondernemers wel alle ruimte, dus ook in fiscale zin, voor ondernemen moeten krijgen. Die ruimte wil de RMU ondernemers ook echt geven. Maar de RMU wil echt voorkomen dat er een soort van derde categorie van werkenden bestaat, iets tussen werknemers en ondernemers in. Een derde categorie die wat betreft sociale voorzieningen en rechten compleet buiten de boot valt."

Wat verwacht u van commissie-Borstlap?

Jan Schreuders: "Al met al zal de commissie-Borstlap er niet aan ontkomen om het fenomeen contractsvorm en werk helemaal opnieuw te bekijken. Daarbij is voor de RMU uitgangspunt, ook vanuit Bijbels-sociaal denken, die contractsvorm die zich richt op een duurzame relatie tussen werkgever en werknemer, of zo je wilt tussen opdrachtgever en opdrachtnemer, waarin ruimte ligt voor het over en weer investeren in die relatie en waarin ook de basis ligt voor een goed stelsel aan sociale voorzieningen dat werkenden, vooral de kwetsbaren, beschermt tegen inkomensverlies en tegen willekeur. Daarbij is het misschien ook wel goed om de vraag te stellen wat het zou opleveren als de sociale zekerheid gefiscaliseerd zou worden. Op die manier doet iedereen mee in de opbouw (en niet alleen werknemers) en deelt iedereen in de bescherming."

Jan Schreuders
Jan Schreuders is manager Dienstverlening en coördinator arbeidsvoorwaardenbeleid bij de RMU. Reageren? Laat hieronder een bericht achter of stuur Jan Schreuders een mail: reageren@rmu.nu.
Delen